معماری منظر و کارآفرینی
معماری منظر موجودیتی میان رشته‌ای دارد و با مشاغل گسترده‌ای در ارتباط است. این نوشتار سعی دارد به فرصت‌های کسب و کار موجود در این رشته که مستقیم یا غیر مستقیم با معماری منظر در ارتباط است اشاره کند.
معمار منظر به عنوان یک متخصص، اصول علم و هنر را جهت شناخت، تحلیل محیط، طراحی و مدیریت میان محیط طبیعی و فضای مصنوع به‌کار می‌برد. وی خلاقیت، مهارت‌های علمی و فنی، اصول فرهنگ هر جامعه و دانش اجتماعی را با درنظر گرفتن حفظ و احیای منابع طبیعی، تاریخی و مردمی، برای خلق تصاویر زیبا در محیطی امن ومفرح، همراه با عملکردی مناسب به‌کار می‌گیرد.
معماری منظر موجودیتی میان رشته‌ای دارد و با مشاغل گسترده‌ای در ارتباط است. این نوشتار سعی دارد به فرصت‌های کسب و کار موجود در این رشته که مستقیم یا غیر مستقیم با معماری منظر در ارتباط است اشاره کند.

فرصت کسب وکاردرمعماری منظر
هدف معمار منظر، حل مشکلات میان فضای بیرون وفضای ساخته شده دست بشر است. از این‌رو گستره کسب و کار دراین رشته از حفظ منظر طبیعی کوهستان تا احیای زمین فرسوده‌ای که زمانی کاربری نامناسبی داشته، قابل تعریف است. فرصت شغلی در این حوزه از مقیاس‌های کلان مدیریت، حفاظت و ساماندهی محوطه‌ها و منابع طبیعی، زیستگاه‌ها، مستعمرات و شهرهای تاریخی تا مقیاس‌های خرد طراحی فضای جمعی مقابل مجموعه‌ای مسکونی قابل شناسایی است. میان این دو حد غایی، انواع مختلفی از طراحی‌ها و جانمایی‌ها جهت آفرینش فضاهای تفریحی، خدماتی عمومی و خصوصی یافت می‌شود.
مراحل کاری مختلف در این حوزه، هر یک فرصت‌های کاری متنوعی را فراهم می‌کنند :
• شناسایی، انتخاب و تخصیص زمین برای طراحی پروژه
• مطالعات امکان‌سنجی
• خلق گرافیک اولیه طرح جهت برنامه‌ریزی و مدیریت طرح
• بازنگری و تحلیل پلان کلی، کاربری‌های پیشنهادی و طرح توسعه زمین
• بررسی ساختار زمین، چگونگی احیاء و نگهداری آن.
جهت تبیین و تفصیل موضوع، زمینه‌های مختلف کاری در این رشته که هر یک فرصتی برای کسب وکار محسوب می‌شوند و زمینه خلق نوآوری را فراهم می‌کنند، تقسیم‌بندی و جداگانه (هرچند مختصر) شرح داده می‌شوند :

طراحی منظر شهری
حیطه کاری معماری منظر شهری، تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی کوتاه‌مدت و بلند‌مدت برای کاربری اراضی شهری جهت احیاء، ساماندهی و توسعه آینده شهرها و حومه آن با توجه به شرایط فرهنگی، اجتماعی، مردمی و محیطی آن جامعه است. در این حوزه اغلب از طراحان به عنوان برنامه‌ریزان و طراحان شهری یاد می‌شود. لیکن محققان معتقدند این حوزه از فعالیت، تعهدی میان رشته‌ای است و اصلاح و احیای فرهنگی در این زمینه به عهده معماران منظر است. معمار منظر با تخصص خود و دغدغه حفظ ارزش‌های فرهنگی و بومی، علاوه بر برنامه‌ریزی در زمینه خدمات اجتماعی، حمل و نقل، ترافیک و آلودگی هوا، به صیانت از هویت مکان و احیای زندگی جمعی نیز می‌پردازد.
طراح منظر شهری پس از کسب تجربه ممکن است موفق به دریافت درجات بالا درحد قضاوت پروژه‌های کلان‌شهری به صورت مستقل نیز شود. برای مثال، تسلط بر سیاست‌های پیشنهادی در مورد کاربری اراضی و بودجه‌بندی آن در شهر و یا مشاغل مدیریتی و برنامه‌ریزی و مذاکره با گروه‌های تصمیم‌گیرنده برای شهر، مدیریت امور فرهنگی واجتماعی در شهرها و در نهایت قادر به برنامه‌ریزی‌های مربوط به سرمایه‌گذاری برای ساخت فضاهای آموزشی، تفریحی و اقامتی نیز خواهد بود.
بنابراین در این حوزه، برخی توسط دولت و یا مؤسسات نیمه خصوصی وابسته به دولت، برخی در شهرداری‌ها و شوراهای شهر و برخی نیز در شرکت‌های خصوصی، خدمات لازم را به کارفرمایان دولتی و غیر دولتی ارائه می‌دهند.
ساماندهی و طراحی منظر تاریخی
احیاء و حفظ منظر تاریخی زمینه‌ای است که علاقه به آن در میان مدیران آثار و مکان‌های تاریخی و طراحان منظر فرهنگی رو به افزایش است. منظر تاریخی بکارگیری علم و هنر در برقراری ارتباط میان ساختمان و محیط اطراف آن جهت حفظ منظر فرهنگی جامعه است. حفظ یک اثر باستانی بدون در نظر گرفتن پس زمینه آن، باغ‌ها و مسیرهای حرکتی موجود ناخواناست.. برای حفظ میراث تاریخی یک ملت، نیازمند حفظ اثر در ارتباط و تعامل با شهرو زندگی انسانها در آن دوره هستیم. منظر تاریخی، ارزش‌های اجتماعی، انسانی، فرهنگی و محیطی اقوام گذشته را به تصویر می‌کشد. در حقیقت هر موجودیت تاریخی جزئی از منظر است.
مشاغل موجود در این رشته شامل چگونگی برنامه‌ریزی، تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری کلان برای محوطه‌های تاریخی با توجه به موضوعات مرمتی می‌شود تا بازسازی عناصر تاریخی، انتخاب پوشش گیاهی همسان با محیط، جهت حفظ و ارتقای کیفیت تاریخی.


منظر تاریخی فهرج ، یزد

احیای منظر باستانی

این زمینه از کار در معماری منظر دقیقاٌ به بازسازی شواهد موجود از باغ‌های تاریخی می‌پردازد و ارتباط نزدیکی با تخصص باستان‌شناسی دارد. هدف از این فعالیت، آشکارکردن شواهد باقیمانده از اصل باغ‌های تاریخی است. مانند کشف مسیرهای آبی، مسیرهای پیاده، حصار اطراف باغ‌ها و محل کاشت گیاهان. درحال حاضر در دنیا، دوره آموزشی و دانشگاهی خاصی در این حوزه وجود ندارد و بهترین روش برای کار در این زمینه پیروی از روش‌های سنتی باستان شناسی و مردم شناسی است.
ساماندهی و طراحی منظر طبیعی
برخی از مناظر طبیعی بسته به موقعیت آنها در طول تاریخ، زیستگاه انسان‌ها بوده‌اند و انسان آن دوره با احترام به طبیعت، زندگی خود را در جهت سازگاری با محیط، بر بستر آن گسترانیده است. دراینجا حفظ منظر طبیعی (منظر فرهنگی) به معنی حفظ زیبایی‌های طبیعت در کنار ارزش‌های معماری، انسانی و فرهنگی موجود صورت می‌گیرد تا سندی باشد از تمدن و فرهنگ یک قوم.
فرصت کسب وکار در این رشته ارتباط نزدیکی با مشاغل کارشناسان محیط، مهندسین کشاورزی، کارشناسان خاک، حافظان محیط زیست، جنگلداران و مدیران منابع طبیعی دارند. آنها اغلب نسبت به حفاظت اکولوژیکی صرف منابع طبیعی، جهت جلوگیری ازایجاد انواع آلودگی‌های زیست محیطی، حوادث طبیعی سیل، آتش سوزی و ... واکنش نشان می‌دهند. ولیکن معمار منظر با تخصص خود مدیریت‌، حفاظت و توسعه مناظر طبیعی را جهت احیاء و حفظ تاریخ، فرهنگ و ویژگی‌های باستانی آن به عهده دارد.


منظر طبیعی قلعه رودخان ، ماسوله

تنوع گسترده منابع طبیعی زمینه‌های فعالیت متنوعی را برای معماران منظر فراهم می‌سازد که ذکر مواردی از آنها راه‌گشای فارغ‌التحصیلان خواهد بود :
-حفظ و احیای منظر روستایی
-حفظ و احیای چشم‌اندازها
-ساماندهی و طراحی پارک‌های ملی
-ساماندهی مسیرهای آبی و محوطه مجاور آن
-حفظ و حراست از جنگل‌ها و زمین‌های طبیعی عمومی
-طراح منظر طبیعی، می‌تواند در مقام تصمیم‌گیری، سرپرستی، برنامه‌ریزی، مدیریت بودجه، ارائه گزارش و مشاوره در زمینه‌های فوق به فعالیت بپردازد.

آموزش معماری منظر
با توجه به گستردگی زمینه برای فعالیت معماران منظر، نیاز به متخصص در هر گروه کاری، وجود دوره‌های آموزشی مختلف و مرتبط با این رشته‌ها را خواستار است. فرصت شغلی که علاقه‌مندان به آموزش، مطالعه و تحقیق را به سوی خود جلب می‌کند. برای مثال برنامه‌های آموزشی پیشنهادی در دانشکده‌های معماری منظر امریکا که هریک خود به وجود آوردنده یک فرصت کاری مستقل است، شامل دوره‌های زیر می‌شود :
• مهندسی راه، شامل مباحث کاربرد، هدایت آب و زه‌کشی
• اصول ساخت و قوانین آن
• ساخت و اجرای منظر
• تئوری نظری طراحی معماری منظر
• تاریخ معماری منظر
• برنامه‌ریزی و طراحی منظر شهری
• اقلیم در معماری منظر
• مدیریت عمومی
• زمین‌شناسی و توپوگرافی
• خاک‌شناسی
• گیاه‌شناسی و نگهداری گیاهان
• دروس عملی طراحی معماری منظر

جمع بندی
معماری منظر دانش نوینی در برقراری ارتباط انسان‌ها با محیط است و در صورت وجود متخصصین این رشته در جایگاه‌های برنامه‌ریزی، تصمیم‌گیری، طراحی و عملیاتی‌کردن طرح‌ها برای زندگی اجتماعی انسان‌ها، کمک زیادی به احیای فرهنگ، هویت و ارزش‌های انسانی به عنوان میراث ایران سربلند می‌کند.
امروزه که صحبت از رهایی از اقتصاد بحران‌زده فراوان است، آنچه حرف را به عمل نزدیک می‌کند،کشف راه‌های جدید فعالیت وتولید برای رشد اقتصادی است. با رشد بی‌رویه شهرها و توجه به زندگی جمعی مردم، گستره فعالیت‌های بی‌شمار در زمینه معماری منظر، امکان ایجاد فرصت‌های شغلی، همراه با ثبت خلاقیت و نوآوری را به وجود آورده است که نه تنها سبب رشد اقتصادی می‌شوند، بلکه به رشد اجتماعی، فرهنگی و ایجاد ارزش‌ها در جامعه نیز کمک می‌کند.

نویسندگان : پروانه دوست‌محمدی/کارشناس ارشد معماری منظر
                امیر امامی/ کارشناس ارشد مدیریت کارآفرینی
مأخذ : ص54-57 ماهنامه تخصصی منظر ، شماره ششم ، اردیبهشت 1389.